Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanma Süreçleri | 2026 Güncel

Boşanma davaları uygulamada iki ana grupta yürür: Anlaşmalı boşanma ve çekişmeli boşanma. Her iki süreçte de hukuki dayanak TMK m.166’dır; fark, tarafların iradesi ve uyuşmazlık alanlarının kapsamıdır.

1) Anlaşmalı boşanma (TMK m.166/3)

Anlaşmalı boşanma için temel koşullar:

Evliliğin en az 1 yıl sürmüş olması,

Eşlerin birlikte başvurması veya birinin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi,

Tarafların boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu konusunda bir düzenleme yapması ve hâkimin bunu uygun bulması (TMK m.166/3).Hâkim, tarafları bizzat dinler; iradenin serbestçe açıklandığına kanaat getirir. Protokolü uygun bulmazsa değişiklik önerebilir; ancak değişikliklerin geçerli olabilmesi için tarafların da kabulü gerekir (HGK 2019/475).

Anlaşmalı boşanmada önemli bir risk: Karar kesinleşene kadar tarafların anlaşmadan dönmesini engelleyen açık bir yasak yoktur. Taraflardan biri protokolden dönerse dava çekişmeli niteliğe dönebilir (2. HD 2015/6730).

Uygulamada sık sorulan konu “mal paylaşımı”dır: Yargıtay’a göre anlaşmalı boşanmada zorunlu anlaşma, tazminat/nafaka/velayet gibi fer’î sonuçlar içindir; mal rejimi tasfiyesi ayrıca ve her zaman protokole yazılmak zorunda değildir (8. HD 2015/4903).

2) Çekişmeli boşanma (TMK m.166/1-2 ve özel sebepler)

Çekişmeli boşanmada taraflar; boşanma sebebi, kusur, tazminat, nafaka, velayet, kişisel ilişki ve malvarlığı gibi konularda uzlaşamaz. Sıklıkla “evlilik birliğinin temelinden sarsılması” (TMK m.166/1) ileri sürülür. Bu tür davalarda deliller (tanık, yazışmalar, raporlar, kolluk tutanakları vb.) toplanır, kusur ve sonuçlar buna göre belirlenir.

Dava açılınca hâkim, yargılama bitmeden de re’sen geçici önlemler alır: tedbir nafakası, barınma, çocukla kişisel ilişki, mal yönetimi gibi (TMK m.169). Bu, çekişmeli davalarda koruma mekanizmasıdır.

3) 2026’da özellikle önemli yenilik: “Redden sonra 1 yıl” kuralı

TMK m.166/4, 14.11.2024 değişikliğiyle güncellendi: Boşanma davası reddedilip karar kesinleştikten sonra 1 yıl geçmesine rağmen ortak hayat kurulamamışsa, evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir (TMK m.166/4). 2026 uygulamasında bu hüküm, uzun süren/tekrarlanan davalarda “fiilî ayrılık” tartışmalarını önemli ölçüde etkilemektedir. Avukat Orkun Bölenler Edirne

"Bu makale akademik/bilgi verme amaçlı olup, somut olaylara göre hukuki sonuçlar değişkenlik gösterebilir. Hak kaybına uğramamak için bir avukatla doğrudan iletişime geçilmesi önerilir."