Velayet Hakkı ve Kişisel İlişki Kurulması (TMK m.182, 323-324) | 2026 Güncel

Boşanma veya ayrılık halinde en kritik iki başlık velayet (çocuğun bakım-eğitim-temsil ve korunmasına ilişkin yetki ve sorumluluklar) ile kişisel ilişki (çocuğun velayeti kendisinde olmayan ebeveynle düzenli görüşmesi) konusudur. Türk Medeni Kanunu’na göre mahkeme, boşanma/ayrılık kararı verirken ana-babayı mümkünse dinleyerek çocuğun üstün yararını esas alır ve hem velayeti hem de kişisel ilişkiyi düzenler (TMK m.182).

1) Velayette temel ölçüt: “çocuğun üstün yararı”

Yargıtay ve HGK çizgisinde velayet davalarında amaç, ebeveynlerin taleplerini tatmin etmekten ziyade çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal ve sosyal gelişimini güvenceye almaktır. Velayet kamu düzenine ilişkin kabul edildiğinden, hâkim geniş ölçüde re’sen araştırma yapar; pedagog/psikolog/sosyal çalışmacı raporları ve çocuğun görüşü (yaşı ve olgunluğu ölçüsünde) belirleyici olabilir.

2) Kişisel ilişki: hem çocuk hem ebeveyn için bir haktır

TMK m.323, velayeti kendisine verilmeyen ebeveyne “uygun kişisel ilişki” isteme hakkı tanır. Kişisel ilişki düzenlemesinde ana ölçüt, çocuğun sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararıdır (TMK m.182/3). Yargıtay, kişisel ilişkinin çocuğun gelişimini destekleyecek şekilde düzenlenmesi gerektiğini, kararın “infaz edilebilir” olmasının da önemli olduğunu vurgular.

3) 2026 açısından kritik güncel nokta: 2021 değişikliğiyle “uyarı + velayet değişikliği” mekanizması

Uygulamada en sık sorun, velayeti elinde bulunduran ebeveynin kişisel ilişkiyi engellemesi veya “göstermelik” hale getirmesidir. 24/11/2021 tarihli değişiklikle mahkemeye şu araçlar güçlendirildi:

Kişisel ilişki kararında, yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde velayetin değiştirilebileceği ihtarı (TMK m.182/2),

Kişisel ilişki gereklerinin yerine getirilmemesi halinde, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebilmesi (TMK m.324/3).

Bu düzenleme, 2026’da özellikle “icrada sürüncemede bırakma/çocuğu göstermeme” iddialarında velayet değişikliği davasının delil zemini bakımından önemlidir.

4) Kararın uygulanması: “çocuk teslimi ve kişisel ilişki” sistemi (2022 Yönetmelik)

Kişisel ilişki kararlarının icrasında, çocuğun örselenmesini önlemek ve çatışmayı azaltmak için süreç, çocuğun üstün yararı merkezli yürütülür; uzman/öğretmen eşliği, yüz yüze getirmeme ilkesi gibi mekanizmalar öngörülür (Yönetmelik m.6). Avukat Orkun Bölenler Edirne

"Bu makale akademik/bilgi verme amaçlı olup, somut olaylara göre hukuki sonuçlar değişkenlik gösterebilir. Hak kaybına uğramamak için bir avukatla doğrudan iletişime geçilmesi önerilir."