Yabancılar Hukuku ve Sınır Dışı Etme (Deport) İşlemleri

Yabancılar hukuku, Türkiye’de yabancıların ülkeye giriş, kalış, çalışma ve çıkışlarına ilişkin düzenlemeleri içeren kapsamlı bir mevzuat alanıdır. Bu alanda en önemli işlemlerden biri olan sınır dışı etme (deport), yabancıların Türkiye’den menşe ülkesine, transit geçeceği ülkeye veya üçüncü bir ülkeye gönderilmesi işlemidir. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) ve ilgili yönetmeliklerde sınır dışı etme işlemlerinin usul ve esasları ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir.

Sınır Dışı Etme Kararının Alınması ve Kapsamı

YUKK’nun 53. maddesine göre, sınır dışı etme kararı, Genel Müdürlük talimatı veya valiliklerce resen alınabilir. Karar, gerekçeleriyle birlikte yabancıya veya yasal temsilcisine tebliğ edilir. Yabancı, karar tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine itiraz edebilir ve dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması halinde yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmez. Sınır dışı etme kararı, 54. maddede sayılan hallerde alınır. Bu haller arasında terör örgütü üyeliği, kamu düzeni ve güvenliği açısından tehdit oluşturma, sahte belge kullanımı, ikamet izni ihlalleri gibi durumlar yer alır. Ayrıca uluslararası koruma başvurusu reddedilen veya statüsü sona eren yabancılar da sınır dışı edilebilir.

Sınır Dışı Etme Kararı Alınmayacak Kişiler

YUKK’nun 55. maddesi, sınır dışı etme kararı alınmayacak yabancıları belirler. Buna göre, sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezası, işkence, insanlık dışı veya onur kırıcı muameleye maruz kalacağına dair ciddi emare bulunanlar, ciddi sağlık sorunları nedeniyle seyahat etmesi riskli olanlar, hayati tehlike arz eden hastalıkları için tedavi görmekte olanlar, insan ticareti mağdurları ve psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları sınır dışı edilmez. Bu kişilere, belirli bir adreste ikamet etme ve bildirimde bulunma yükümlülüğü getirilebilir.

Sınır Dışı Etme İşleminin Uygulanması

Sınır dışı etme işlemleri, YUKK’nun 60. maddesi ve ilgili yönetmeliklerde ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Geri gönderme merkezlerinde bulunan yabancılar kolluk birimleri tarafından sınır kapılarına götürülür. Seyahat masrafları, yabancının mevcut parasına göre Genel Müdürlük veya yabancı tarafından karşılanır. Pasaport ve diğer belgeler sınır dışı edilinceye kadar tutulabilir. Ayrıca, gönüllü geri dönüş talebinde bulunan düzensiz göçmenlere ayni veya nakdi destek sağlanabilir.

İdari Gözetim ve Süresi

Sınır dışı etme kararı alınan ve kaçma riski bulunan, kamu düzeni veya güvenliği açısından tehdit oluşturan yabancılar hakkında idari gözetim kararı verilebilir. Bu kişiler geri gönderme merkezlerinde en fazla altı ay tutulabilir; bu süre, belirli koşullarda altı aya kadar uzatılabilir. İdari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvuru mümkündür ancak başvuru idari gözetimi durdurmaz.

Geri Gönderme Yasağı

YUKK’nun 4. maddesi ve ilgili yönetmeliklerde geri gönderme yasağı düzenlenmiştir. Buna göre, hiçbir yabancı, işkence, insanlık dışı veya onur kırıcı muameleye maruz kalacağı veya hayatının, hürriyetinin ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi fikirleri nedeniyle tehdit altında bulunacağı bir yere gönderilemez. Bu yasağın uygulanması valiliklerce resen araştırılır ve tehlike tespit edilirse sınır dışı etme işlemi yapılmaz, yabancıya insani ikamet izni verilir.

Yargı Denetimi ve Hukuki Güvenceler

Sınır dışı etme kararlarına karşı idare mahkemesine başvuru hakkı bulunmaktadır. Mahkeme başvuruları on beş gün içinde sonuçlandırılır ve karar kesindir. Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması halinde yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı işlemi durdurulur. Ayrıca, idari gözetim kararlarına karşı sulh ceza hâkimine itiraz edilebilir.

Sonuç olarak, Türkiye’de yabancılar hukuku kapsamında sınır dışı etme işlemleri, hem kamu düzeni ve güvenliği gerekçeleriyle hem de uluslararası insan hakları standartları çerçevesinde düzenlenmiş olup, hukuki süreçler ve koruyucu hükümlerle desteklenmektedir. Sınır dışı etme kararları, ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak alınmakta, uygulanmakta ve yargı denetimine tabi tutulmaktadır. Avukat Orkun Bölenler Edirne

"Bu makale akademik/bilgi verme amaçlı olup, somut olaylara göre hukuki sonuçlar değişkenlik gösterebilir. Hak kaybına uğramamak için bir avukatla doğrudan iletişime geçilmesi önerilir."